Użyczanie broni palnej – co mówi prawo polskie

Użyczanie broni palnej – co mówi prawo polskie

Użyczanie broni palnej w Polsce to temat, który budzi wiele pytań – zarówno wśród pasjonatów strzelectwa sportowego, myśliwych, jak i osób posiadających broń do ochrony osobistej. Choć na pierwszy rzut oka może się wydawać, że przekazanie broni zaufanej osobie to sprawa czysto praktyczna, w rzeczywistości podlega ono ścisłym regulacjom prawnym. Polskie prawo bardzo precyzyjnie określa, komu, kiedy i w jakich warunkach można użyczyć broń palną – a nieprzestrzeganie tych zasad może skutkować poważnymi konsekwencjami. W tym artykule przyjrzymy się dokładnie, co na temat użyczania broni mówi ustawa o broni i amunicji, jakie są wyjątki, ograniczenia i czego należy się wystrzegać, by działać w granicach prawa.

Definicje i podstawy prawne

Przede wszystkim trzeba ustalić, co ustawodawca rozumie przez broń palną, posiadanie, posiadacz, pozwoleń na broń, a także co to znaczy dysponowanie, zbywanie, użyczenie.

Broń palna – zgodnie z ustawą z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji -dalej: Ustawa o broni i amunicji – to każda przenośna broń lufowa, która miota, jest przeznaczona do miotania lub może być przystosowana do miotania jednego lub większej liczby pocisków lub substancji w wyniku działania materiału miotającego.
Pozwolenie na broń – decyzja administracyjna wydawana przez Komendanta Wojewódzkiego Policji odpowiedniego do miejsca stałego pobytu wnioskodawcy (lub – w szczególnych przypadkach – przez inne właściwe organy), umożliwiający posiadanie broni określonego rodzaju w określonym celu.
Użyczenie broni – w prawie polskim znajduje się przepis mówiący o możliwości użyczenia broni w pewnych warunkach. Użyczenie oznacza przekazanie broni do czasowego używania przez inną osobę, która spełnia ustawowe warunki – ale nie jest to zbycie broni, tylko forma tymczasowego przekazania (pożyczki).

Gdzie prawo reguluje „pożyczanie” – czyli użyczenie broni

Ustawa przewiduje możliwość użyczenia broni w ściśle określonych przypadkach, ale nie ogólnie – nie jest tak, że każdy może użyczyć broń każdemu.

Artykuł 28 Ustawy o broni i amunicji określa przesłanki użyczenia broni (czyli pożyczania) dla broni odpowiadającej celom łowieckim i sportowym oraz amunicji do takiej broni.  Osoba pożyczająca broń (użyczająca) i osoba, której broń jest użyczana, muszą mieć pozwolenie na broń wydane w tych celach (łowieckich lub sportowych).
W skrócie: tylko broń sportowa lub łowiecka może być użyczana przez posiadaczy, którzy mają stosowne pozwolenie. Użyczenie broni do innych celów (np. ochrony osobistej, czy rekreacyjnie) nie jest dozwolone przez przepis mówiący o użyczeniu.

Kto może użyczyć, komu można użyczyć – warunki

Z powyższego przepisu wynikają konkretne ograniczenia:

Użyczający musi mieć ważne pozwolenie na broń w jednym z wymienionych celów (sportowym lub łowieckim).
Osoba, której broń ma być użyczona, również musi posiadać pozwolenie na broń do tych samych celów łowieckich lub sportowych.
Dozwoloną bronią do użyczenia jest broń odpowiadająca celom łowieckim lub sportowym – czyli nie każda broń palna.
Amunicja – analogicznie: tylko amunicja do takiej broni może być użyczana.

Ograniczenia i sytuacje niedozwolone

W sytuacjach innych niż opisane powyżej, użyczenie broni jest zakazane lub ryzykowne – może stanowić naruszenie prawa karnego lub administracyjnego.

Przykładowe niedozwolone użyczanie:

Osoba posiadająca broń do celów ochrony osobistej nie może jej użyczyć innej osobie, która ma pozwolenie tylko sportowe albo łowieckie, jeśli pożyczka nie dotyczy celu odpowiedniego do pozwolenia.
Użyczanie broni komuś, kto nie ma pozwolenia – to najczęściej działanie bezprawne, mogące być wykroczeniem lub przestępstwem.
Użyczenie broni do celów niezgodnych z przepisami (np. użycie na innych terenach niż strzelnica, bez odpowiedniego nadzoru) – może być zabronione.

Przepisy szczególne:

Istnieje zakaz użyczenia lub najmu broni, amunicji, materiałów wybuchowych przez przedsiębiorcę (np. firma) w niektórych okolicznościach, zwłaszcza gdy dotyczy to broni lub materiałów o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.
Art. 11 Ustawy określa przypadki, gdy pozwolenie na broń nie jest wymagane – ale to nie oznacza, że można bez formalności użyczać broń w tych przypadkach. Używanie broni na strzelnicach, amunicja itp. – te wyjątki są ściśle opisane.

Konsekwencje prawne

Użyczanie broni wbrew przepisom może pociągać za sobą poważne konsekwencje:

Odpowiedzialność karna – np. za posiadanie broni bez pozwolenia, przekroczenie warunków pozwolenia, nielegalne udostępnianie broni.
Odpowiedzialność administracyjna – np. cofnięcie pozwolenia.
Ryzyko gwałtownych skutków – broń używana przez osobę niedoświadczoną lub nieuprawnioną może wyrządzić szkody, co samo w sobie może rodzić konsekwencje karne (np. spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, wypadki).

Praktyka – jak to wygląda w realiach

W praktyce, choć prawo przewiduje użyczenie broni w opisanych przypadkach, to:

W klubach sportowych broń jest często udostępniana do treningów lub zawodów, ale zwykle przez klub (który ma pozwolenie) członkom, którzy mają pozwolenie sportowe.
W polowaniu bywa, że broń łowiecka może być użyczana między myśliwymi, ale musi być spełniona wymagana legitymacja, pozwolenie i zgodność co do celu.

Orzecznictwo i interpretacje

Nie ma bardzo bogatego zbioru orzeczeń bezpośrednio dotyczących sporu „użyczania broni”, ale:

Sędziowie i prawnicy analizują przypadki użyczenia w kontekście art. 28 – czy osoba użyczająca i użyczana miała pozwolenie w odpowiednim celu.
W sprawach, gdzie broń została użyczona osobie bez pozwolenia – często kwalifikuje się to jako naruszenie przepisów o posiadaniu broni bezpośrednio, a nie jako zwykła cywilna umowa czy użyczenie, ponieważ broń palna jest przedmiotem bardzo ścisłej regulacji.

Przypadki szczególne

Broń pozbawiona cech użytkowych – to broń, która została zmodyfikowana/konwertowana tak, że nie może miotać pocisków. Posiadanie takiej broni wymaga karty rejestracyjnej „broni pozbawionej cech użytkowych”. Użyczanie jej może być uproszczone, ale wciąż podlega formalnościom.
Broń bez pozwolenia – istnieją wyjątki, kiedy pozwolenie nie jest wymagane (np. broń używana na strzelnicy do celów sportowych, szkoleniowych, amunicja sygnałowa, alarmowa w pewnym zakresie). W takich przypadkach użyczenie mogłoby być legalne, jeśli mieści się w ramach tych wyjątków, lecz należy zachować ostrożność i sprawdzić, czy dana broń / amunicja mieści się w zakresie wyłączonym.

Co z formalnościami

Aby użyczenie broni było zgodne z prawem, trzeba zadbać o:

Weryfikację, że osoba pożyczająca i pożyczkobiorca mają ważne pozwolenia na broń we właściwym celu.
Sprawdzenie, że broń i amunicja odpowiadają celowi (sportowemu lub łowieckiemu).
Ewentualne powiadomienie organów – choć Ustawa o broni i amunicji nie wprost wymaga, żeby użyczenie było rejestrowane jako oddzielny akt (chyba że warunki dotyczące zbycia lub deponowania) – ale w dokumentacji klubu, organizacji myśliwskiej, czy strzelnicy zwykle prowadzi się ewidencję.
Przestrzeganie wymogów bezpieczeństwa – warunki przechowywania, transportu, użytkowania.

11. Przykładowe scenariusze

Aby lepiej zobrazować, jak działają przepisy, oto kilka hipotetycznych przypadków:

Scenariusz	Czy jest legalny?	Dlaczego / dlaczego nie
A. Myśliwy posiadający pozwolenie łowieckie użycza broń innemu myśliwemu.	Tak	Obie osoby mają pozwolenie w tym samym celu (łowieckim) – spełniony warunek art. 28.
B. Posiadacz broni użycza broń sportową osobie, która ma tylko pozwolenie sportowe, na zawody w klubie sportowym.	Tak	Cel i pozwolenia się zgadzają.
C. Osoba z pozwoleniem do ochrony osobistej użycza broń osobie z pozwoleniem sportowym.	Nie	Pozwolenie i cel się różnią; art. 28 dopuszcza tylko gdy obie osoby mają pozwolenie do celów łowieckich lub sportowych.
D. Osoba użyczająca broń osobie bez pozwolenia, nawet jeśli jest to krótka obsługa na strzelnicy.	Raczej nie, chyba że broń jest używana w ramach wyjątku ustawowego (np. na strzelnicy i w warunkach przewidzianych prawem).

Podsumowanie – co robić, jeśli ktoś chce użyczać broń

Jeśli rozważasz użyczenie broni palnej – oto checklista do sprawdzenia:

Cel pozwolenia – czy zarówno Ty, jak i osoba, której chcesz użyczyć, macie pozwolenie na broń łowiecką lub sportową?
Rodzaj broni i amunicji – czy broń odpowiada tym celom? Czy amunicja jest dopuszczona?
Dokumentacja – upewnij się, że pozwolenia są ważne, że nie ma przeciwwskazań prawnych (np. orzeczeń lekarskich/psychologicznych), że broń jest zarejestrowana, że nie ma zakazów.
Bezpieczeństwo – warunki przechowywania, transportu, miejsca użycia (np. strzelnica) muszą być zgodne z przepisami.
Ryzyko prawne – jeśli użyczenie będzie w warunkach odbiegających od art. 28 lub innych przepisów, możesz narazić się na odpowiedzialność karną lub utratę pozwolenia.